Rènghap Eulis

Meusmeus regot Ki Aduy jeung Ni Otih patukang tonggong ngarinum cèndol. Beurang panas èrèng-èrèngan. Kuring kumètap. Tapi boga duit timana, apan gawè gè can boga deui, sanggeus tilu poè katukang disiksa PHK. Leuwih parna, pamajikan pundung, kabur ti lembur nyorang bapa jeung indungna nu geus lila nyicingan imah kontrakan di Jakarta. Orokaya kuring ngaulah-ulah, da cenah manèhna mah geus teu betah deui rumah tangga jeung salaki nu mindeng dibintih hutang jeung teu awèt gawè.

Tapi kuring can ngarti naha pamajikan bet kudu kabur ti lembur, apan geus lila cicing didieu tèh. Teu kudu pundung kaduhung rungsing ka kuring, urang geus dua tahun leuwih rumah tangga tèh, Eulis. Sakuat-kuatna gè kuring nyanghareupan hirup, teu welèh wè butuh nu ngarojong, butuh nu maturan. Eulis, mun seug anjeun satia maturan kuring didieu, moal poekeun kieu hirup kuring tèh. Kuring reugreug. Sanajan loba kakurangan, lamun pareng dilakonan ku duaan mah, tangtu bisa katambalan.

Kuring teu eureun-eureun leumpang sorangan, najan can nyaho kamana belah unggah. Geus karasa jegjreg ceker. Tapi leumpang sapanjang jalan pilemburan mah, teu welèh wè pada naranya. Mang Nono nanya naha teu ngilu ngusep. Neng Mirna nanya bari imut ngaheureuyan. Ki Momon aki-aki tujuh mulud, ngajak moro langlayangan. Nini Iin nolol ti jandèla imahna ngadon nanyakeun hartina global warming. Kuring ukur bisa gogodeg sapanjang jalan. Bororaah nèmbal, apan pikiran titatadi gè geus teu puguh jurus.

Kuring tuluy leumpang, mapay kebon, mapay galengan. Hariwang jeung kahayang teu welèh seseledek dina rohangan hatè. Kuring ngarandeg hareupeun saung teu jauh ti jalan, diuk nyalsè ngareureuhkeun kacapè hate. Rènghap kuring garing lir ibarat aya seuneu ngabebela dina jero dada.

Di jalan lembur katempo barudak leutik maraèn sapèda. Aya ogè nu langlayangan. Si Nanang jeung si Lani anteng maèn kalèci. Tukang tarompet di gembrong barudak. Sora tarompèt geus silih tèmbal najan ganti taun masih dua poè kènèh. Nini Otih ngarenghik ka Ki Aduy hayang dipangmeulikeun tarompèt jiga barudak. Ki Aduy pungak-pingeuk, kusuwal-kusiwel ngodokan saku bajuna.

Di belah wètan, Nini Ocih katempo nalaktak gugurawilan dina tangkal jambu nu Haji Uyud, jiga nu hayang dibandring. Si Akina bangun nyalsè ngabaheuhay niup suling gigireun tangkal. Kolot di lembur mah gening mani jaragjag, pait daging pahang tulang, teu kawas kolot di kota nu saeutik-saeutik geuring nyangsaya.

Nempo maranèhna, kuring ujug-ujug inget ka umur sorangan nu bakal ngolotan. Jiga daun garing. Jiga warna panon poè nu rèk nyumput. Kuring hayang mèakeun umur di lembur, nempo alam nu weuteuh maplak pepelakan. Hiliwir angin tibelah gawir. Ngan hanjakal Eulis geus teu ngilu diuk gigireun kuring…

***
Nepika poè isukna, pikiran tèh masih pajeujeut. Kudu timana heula ngamimitian sangkan hirup bisa robah. Jiga kamari, wanci haneut moyan, kuring geus ngadaweung hareupeun imah. Sora hayam silih tèmbal. Sakapeung kadèngè sora domba Mang Dadang belah girang nèmbalan lagu dangdut ti imah Kang Maman. Kuring saukur bisa nempo nu pareng lalar liwat di jalan. Leng pikiran nguliat deui. Panon geus cangkeul tetempoan. Hatè geus teu genah rarasaan. Imah leutik geus teu kaurus. Pakarangan balatak. Tikotok tingarenclo di buruan.

Tibaheula kuring sok ngandelkeun pamajikan nu ngurus imah. Dipikir-pikir mah naon salahna ngurus rumah tangga mah ku opat leungeun, ambèh pamajikan teu ngarasa digawèkeun. Apan èta mah geus kawajiban pamajikan, lin? Tapi naon kawajiban kuring ka Eulis salila ieu? Kalangkang Eulis kokolèbatan, teu welèh kacipta dina ingetan, peureum kadeuleu benta karasa.

Duh, Gusti, euweuh pamajikan mah hirup tèh asa cicing sorangan di jero sumur nu poèk.
Lamun sangheuk leuleumpangan, kuring sok ngadon ngahuleng sisi walungan gedè. Nyawang pikahareupeun. Naha bet jadi ngeleper kieu hirup tèh? Sarua ngeleperna pareng nyanghareupan Pa Junaedi bandar kai nu teu bosen jeung teu poho nagih hutang ka kuring. Sajeroning kokolèbatan kalangkang Eulis, sakapeung kalangkang Pa Junaedi sèsèlèkè ngawur kapaur dina pikiran kuring.
Halah kèder hatè tèh lamun nempo Pa Junaedi ngamang-ngamang bedog rèk nagih hutang. Nempo ramona gè sagedè gedang. Mun diteunggeul ku manèhna tangtuna kuring jehjer, teu walakaya. Panonna bolotot. Huntu gè sakitu wewegna, tangtu cilaka mun ngègèl. Puringkak bulu punduk kuring nulak taktak.

Hariwang, melang, sieun teu welèh nyiksa, baur jeung kapaur milampahan hirup kahareup.
Sok hayang ujug-ujug beunghar, ngalayah duit di tengah imah. Sok kabita nempo Haji Daud nu loba harta. Mobilna dua jeung imahna dua umpak. Mun balik gawè tèh sok angkaribung ku bawaan. Leungeun pamajikanna gè reunceum ku barang mahal. Leng pipikiran dungdeng rinyay tetempoan. Nyel ambek.

Teuing geus sabaraha lila kuring diuk sisi walungan. Sora cai walungan lir ibarat sora getih nu ngagolak nyaksrak jero awak. Kuring ngarènghap panjang. Eungap, nahan amarah nu teu daèk ingkah. Karasa leler deui kaambek tèh. Kuring melong langit jeung tatangkalan. Kuring nempo Neng Marni jongjon nyeuseuh luhureun batu walungan. Sok ngadadak inget ka pamajikan. Kuring nyegruk ceurik.

“Kunaon, Delon? Kawas cucurut kaibunan waè…” kadèngè aya nu nanya ti tukangeun. Kuring ngalieuk. Brah ki Dede keur ngangkat calana. Buukna dipolès beureum. Kuring ukur seuri konèng, tuluy nyumputkeun beungeut, nahan inghak.
“Ceuk kuring gè naon, tong loba nonton sinètron, jadi wè teu kaopan.” Ceuk ki Dede bari tuluy ngarandeg hareupeun kuring. “Pohokeun awèwè kitu mah, nèangan deui wè.” Pokna bari tuluy leumpang rusuh muru walungan.

“Rèk kamana, Ki, mani rusuh?” kuring nanya.

“Puguh acara gaplèh gè di pause heula, teu kuat hayang miceun.” Ceuk Ki Dede bari ngalieuk ngusapan beuteung sorangan.
“Tong miceun didinya, di hareup aya Neng Marni keur nyeuseuh.” Ceuk kuring bari nunjuk Neng Marni nu masih jongjon nyeuseuh. “Watir, ètana palid ka Neng Marni.”

“Baruk aya nu nyeuseuh?” ki Dede ulak-ilik. “Baè ah, ieu mah darurat.” Pokna bari morosotkeun calana. Kuring nangtung bari gogodeg, tuluy ngalèos rèk balik. Katempo panon poè eumeul-eumeul. Tikajauhan kadèngè Neng Marni ngagorowok. “Ema! Ki Dede ngarudal!”

“Hampura Nyai! Ieu mah teu bisa di pause!”

***
Reup maghrib. Jelema jul-jol ka tajug rèk solat maghrib. Kuring ti tatadi geus nempo Aki kuring sila nukangan. Sok jadi sedih. Iwal Aki Dasmi nu masih deukuet jeung kuring ayeuna sanggeus pamajikan ninggalkeun kuring, sanggeus kabeh ninggalkeun kuring. Rèngsè solat, Ki Dasmi nyampeurkeun kuring nu anteng sila. Gèk manèhna diuk nyanghareup kuring.
“Geus tilu poè kuring nempo ilaing loba ngahuleng. Mikiran pamajikan, lin?” Ki Dasmi miheulaan ngomong. Kuring ukur bisa ngeluk tungkul. Ki Dasmi ngarènghap panjang.
“Yeuh, lamun jodo mah si Eulis tangtu balik deui. Nya kitu deui lamun teu jodo, wayahna.” Pokna. Kuring beuki ngeluk. Geumpeur nahan kasedih.
“Tapi nu penting mah ayeuna, kumaha ilaing satèkah polah ngayakinkeun pamajikan.” Ceuk ki Dasmi nuluykeun.

“Ki, kuring geus dua kali jauh-jauh panjang gagang ngadatangan pamajikan ka Jakarta sangkan bisa riung mumpulung deui di lembur, tapi diolo gè embungeun deui balik ka lembur. Kuring geus merul ngirim surat maksud ngayakinkeun, tapi hasilna kieu. Kuring hayang akur deui, tapi manèhna geus ngomong teu betah rumah tangga jeung kuring. Kuring geus pegat harepan.” Ceuk kuring dareuda.
“Ilaing boga salah naon ka pamajikan?” ki Dasmi nanya semu heran. Kuring ngabetem.
“Nya sanggeus di PHK tèa, Ki, kuring jeung pamajikan pasèa waè.” Ceuk kuring
“Aèh, lain geus opat kali ilaing di PHK tèh, tapi baheula mah pamajikan teh teu kabur. Malah mèrè sumanget, lin?” Ceuk Ki Dasmi heran naker. “Naha ayeuna mah bet kabur?”
“Pangpangna mah sanggeus pamajikan nyahoeun kuring gedè hutang ka Pa Junaedi.” Ceuk kuring beuki ngeluk.

“Baruk ilaing boga hutang?” Ki Dasmi semu nu reuwas. Kuring unggeuk.
Ki Dasmi ngarènghap panjang. Sakapeung mah batuk ngohkoy. Teu karasa geus asup solat isya. Ki Dasmi nangtung ngajak solat bareng. Rèngsè solat Ki Dasmi ngajak kuring ka imahna. Peuting ayeuna Ki Dasmi mènta kuring maturan manèhna. Di tengah imah lampu bohlam koneng ayun-ayunan katebak angin nu asup tina liang para imah. Cahyana oyag-oyagan nyieun kalangkang dina bilik. Samak diamparkeun, kuring jeung Ki Dasmi dariuk, tuluy Ki Dasmi ngawangkong deui.

“Jang, tong hariwang ku hutang; lamun daèk ngèsang mang tangtu katalang. Tong melang ku kahayang; lamun kabayang mah tangtu kasorang. Tong pegat harepan. Kudu dileukeunan nya, urang kudu sabar jeung daèk ngèsang. Jang, hirup mah mun teu ngoprèk moal nyapèk. Kadè, mun pareng aya masalah, tong ditèmbal ku amarah. Kudu merenah mikiran jeung mèrèskeunna. Omat tong luhur teuing ngukur, lantaran hirup mah kacegat umur jeung liang kubur…”
Jempling sajongjonan.

“Jang, tong loba ngahuleng teu puguh, arèk mah ngeunteung katukang. Kudu diajar bungah dina susah, sangkan teu guligah. Tong nyapirakeunn kasalahan leutik, mun seug ngumpul mah sok hèsè ngerik. Lamun meunang rijki, kudu bisa ngeureut neundeun. Jang, kadè kudu somèah ka sèmah, akur jeung dulur salembur. Tong sombong, tong jahat ka sasama, tong nganyenyeri hatè batur. Omat, Jang, robah lampah. Poè ayeuna kudu leuwih hadè batan poè kamari. Poè isuk kudu leuwih hadè batan poè ayeuna. Cag geura niatkeun hirup bener…” Ceuk Ki Dasmi. Kuring nyuuh kanu jadi Aki. Sumegruk ceurik.

“Jang, ieu tarima duit ti kuring.” Ceuk Ki Dasmi bari mikeun kaen coklat. “Kuring tibaheula ngumpul-ngumpul. Susuganan jaga mangpaat, boh ka kuring sorangan, boh ka dulur. Tibaheula gè kuring mah embung makè duit kaleuleuwihi, mangkana awèt. Tarima, Jang. Tong ngarasa kasinggung.” Pokna. Kuring olohok. Ki Dasmi muka tali kaèn, katempo duit ti mimiti nu lecek nepika nu heuras ngagulung dibeungkeut karet.

“Duit halal ieu mah, Jang. Ladang kèsang…Sugan wè bisa ngalunasan hutang ilaing.” pokna. Leungeun kuring ngadègdèg narimana. Sabot kuring masih olohok nempo duit, Ki Dasmi ngagolèdag sasarèan. Manèhna neuteup lalangit. Kuring ngilu ngagolèr gigireunna bari teu ngiceup neuteup duit dina leungeun.

“Ki…”
“Jang, tong hariwang ku hutang ka jelema. Hutang nu kudu dipikamelang mah nyaèta hutang ka Gusti Nu Maha Agung.” Ceuk ki Dasmi. Sorana laon.

“Hutang ka Gusti? Hutang naon, Ki?”

“Hutang kahirupan.”

“Kunaon mayarna, Ki?”

“Ibadah jeung amal hadè…”

Peuting beuki jempling. Reup kuring peureum. Poèk. Teu karasa kabèh dunya pareum dirawu peureum. Sajorelat pikiran jeung rarasaan nyawang dina jengkal sarè. Inget-inget geus bedug shubuh. Adan geus ngahaleuang ti tajug. Tong reuwas lamun jempling peuting bisa nyarita nu leuwih singget tur pinuh rasiah sual kahirupan jeung pilampaheun, nu sapanjang janari nepika sareupna dipikiran panjang, dipilih-pilih, dipajang, ditimang-timang…

“Aki!!!” kuring ngagorowok meupeus simpèna shubuh. Rugap-ragap awak Ki Dasmi nu ngajelepeng tiis teu usik-usik. Jul-jol jalma daratang muka panto imah. Innailahi wa innailahi Raoji`uun…

***
Gusti, umur mah anjeun nu ngatur. Umur ngora bisa waè isuk maot. Aki Dasmi mulang, beuki melang wè kuring hirup sorangan. Saha deui nu bisa raket deui jeung hatè kuring ayeuna? Kuring leumpang sorangan ngajugjug ka walungan. Rumangsang beurang maheutkeun deui kamelang. Kuring nangtung sisi walungan. Katempo ki Dede hanjat ti walungan. Manèhna nalikeun tali kolor, tuluy teurab mani beurat.

“Rèngsè ngarudal, Ki?” kuring nanya. Manèhna unggeuk.

“Sabar nya Jang. Tibaheula ki Dasmi sobat kuring.” Ceuk Ki Dede bari nepakan punduk kuring. Manèhna ngalèos ngajugjug jalan. Karasa deui tiis deui rarasaan, simpè hatè najan sora cai walungan kadèngè tarik. Leuleus hirup, ngudupruk sumanget. Asa lila deui rèk nabeuh harepan tèh. Kumaha ngamimitian hirup lempeng deui, heuras deui, sumanget deui? Kuring ngarasa hirup sorangan di dunya tèh, jiga batu, jiga gebog cau nu palid di walungan…

“Kang…” kadenge aya sora halimpu titukangeun kuring. Kuring ngalieuk.

“Eulis?!” kuring reuwas naker. Gusti, ngimpi lain ieu teh? Pamajikan geus aya hareupeun. Rarayna marahmay. Eulis nyuuh ka kuring.

“Hapunten, Kang, hapunten Eulis salami ieu ninggalkeun Akang. “ ceuk Eulis peura, nyegruk ceurik. Cipanonna haneut dina leungeun jeung pingping kuring. Teu karasa kuring cirambayan. Gabrug tèh kuring nangkeup pamajikan mani pageuh. Kuring bungah pisan pamajikan daèk balik deui ka lembur. Kuring jeung pamajikan namplokeun kasono nu salila dua bulan teu panggih.

“Hapunten, Kang, hapunten Eulis.” Ceuk Eulis nginghak. Kuring duaan nangtung pahareup-hareup.
“Eulis, sami-sami hapunten Akang. Ti ayeuna mah urang tong pipisahan deui nya?” ceuk kuring peura. Eulis unggeuk, inghak-inghakan nahan ceurik. Kuring tuluy ngalèng pamajikan ngajak leumpang. Sapanjang jalan kuring duaan silih teuteup pinuh kasono. Di jalan paamprok deui jeung Ki Dede.
“Walah, balik deui Eulis? Panyana tèh geus kawin jeung urang kota.” Ki Dede ngarandeg melong pamajikan kuring.

“Rèk kamana, Ki, mani rusuh? Rèk ngarudal deui?” kuring nanya.
“Tadi ngarudal, hilap teu cebok.” Pokna bari lumpat, tuluy ngajleng ka walungan. Kuring jeung pamajikan silih pelong nempo kalakuan Ki Dede. Manèhna imut ngagelenyu. Gusti, teuteup Eulis karasa iuh. Seuri Eulis karasa haneut. Kuring asa katumbu umur ku Eulis. Sapeupeuting, rènghap Eulis lir ibarat simbut. Di luar imah, sora tarompèt kadèngè silih tèmbal. Geus ganti taun…

SILANG SIGEU

Carpon M. Sasmita

Poé Minggu ngajak budak ulin ka toko buku. Éta tuda ti kamari ngaéh baé hayang buku catetan leutik pulas kayas. Teuing keur naon, da ditanya téh ukur nyebut keur catetan. Diayunkeun wé kahayangna téh, sakalian rék néangan buku séjénna.

Budak téh jigrah pisan. Di toko buku taralang-tereleng ka ditu ka dieu. Rada kawalahan kudu nutur-nutur jeung mukaan buku nu ditunjuk ku manéhna, da geuning béhna mah lain ngan néangan buku catetan. Kalah ka néangan buku bacaan séjénna, sakitu can lancar maca téh.

Keur anteng nengetan buku, gigireun aya nu ngajanteng. Awéwé tengah tuwuh. Cék rarasaan, éta awéwé téh rét deui rét deui ka kuring. Teuing ngahaja, teuing ngan ukur rarasaan.

Teu kungsi lila aya nu nepak kana taktak.

”Silang?!”

Sajongjongan kuring ngabigeu, panon mureleng ka éta awéwé nu nepak taktak téa.

Dina haté nginget-nginget deui kecap Silang, teu karasa kuring némbalan.

“Sigeu?!”

Manéhna seuri bari ngasongkeun leungeun. Kuring mani kumejot, haté mah hayang ngagabrug. Ngan teu werat, apan manéhna téh awéwé, di tempat ramé deuih.

Enya, disebut tengah tuwuh téh asa merenah pisan. Buukna geus culcel huis, tapi dangdananana mah matak hookeun keur awéwé saumurna mah. Geura wé, buuk najan geus culcel huis gé, tapi ari modélna mah kaayeunakeun. Maké cindung, tapi lain jilbab, ukur disampaykeun, malah mimindengna nyéngléd dina taktak. Bajuna gombrang, maké pantalon, kéwes asa ningal dangdanan Indira Gandhi.

Sasalaman téh rada lila jeung terus silih keukeuweuk.

“Keur naon di dieu?” pokna.

“Nya néangan buku atuh, maenya néangan emih kocok di dieu…”

Manéhna nyeuleukeuteuk, enya can poho kuring gé, kabeukina emih kocok téh.

“Jeung saha?” manéhna nanya deui.

“Jeung budak!”

“Incu ieu téh?”

Kuring teu pati némbalan, kalah ka hayoh nitah budak ngarah munjungan.

“Tuh, salim heula ka Ua.”

“Nu bungsu ieu téh? Boga sabaraha budak téh? Mana indungna?”

“Indungna mah di imah wé, da tadi diajak téh mugen, majarkeun loba seuseuheun!”

Kuring jeung manéhna uplek ngobrol bari nutur-nutur bujur budak milihan buku.

Bérés babayar, kuring, budak, jeung manéhna, kaluar ti toko buku. Enyaan wé manéhna ngajak nyimpang ka tempat dahar anu ngajual emih kocok.

“Can robah kabeuki téh!?” ceuk kuring.

Manéhna ukur mésem.

Kuring rarat rérét ningalian kana balanjaan manéhna. “Meuli buku naon tadi?”

“Teu meuli buku uing mah, meuli ieu wé cét minyak!”

“Euh, geuning jadi pelukis?”

Manéhna seuri ngaheuheu, “Lain, ieu mah pesenan incu!”

Resep ningali manéhna ngadahar emih kocok anu cikruh nyuruputna, atuh teu kaliwat seuhahna.

“Na geus boga sabaraha incu téh?”

“Geus gedé, geus di SMP. Lain, ari ieu budak téh nu bungsu?”

“Keur ayeuna mah nya cikal nya bungsu, da kakara hiji!”

“Geuning ku irit!?”

“Lain irit, da nyieun mah geus ti baréto mula, ngan jadina nya kakara ieu. Geu, kuring kawin téh méh dua puluh tilu taun, kosongna méh tujuh belasan taun, ayeuna ieu budak umurna tujuh taun jalan!”

“Mintul meureun!”

“Ah, duka teuing, sakieu gé Alhamdulillah geus dipercaya boga budak!”

Ari budak nu diomongkeun mah anteng wé ngahénggoy emih kocok.

“Geu, ari di dinya boga budak sabaraha?”

“Wah, budak mah loba, ngan anu bener mah ngan tilu, malah geus boga incu ti anu bungsu!”

“Geuning. Na aya budak nu teu bener!”

“Lain budak teu bener, maksud téh budak asuhan, nya sasieureun sabeunyeureun ngilu mantuan barudak jalanan sina sarakola!”

“Euhh, mulya kacida atuh!”

Rada lila paheneng-heneng. Kuring ngahénggoy emih kocok, sakali sakali mangnyusutkeun leungeun budak ku keretas tisu, da leungeunna baseuh, atuh manéhna gé tonggoy kana mangkok emih kocok.

“Lang, ari éta buuk téh disemir, asa angger baé siga kitu?!”

“Alhamdulillah, henteu, ieu mah asli atuh, teu wanoh kana ngaran semir buuk!”

“Éta wé asa angger kénéh siga baheula, da kuring gé apal téh éta pédah ningali modél buuk di dinya, moal poho da kungsi nenget nenget ti palebah tukang!”

“Ari uing mah enyaan kalinglap, Geu, ka di dinya téh. Mun seug di dinya teu nanya ti heula, kuring mah moal apal, da éta geuning awak téh asa beuki mébér!”

Manéhna ngaheuheu seuri.

“Sakieu mah awak téh geus rada ngorotan da opat taun kaliwat mah leuwih beurat, awak leuwih mébér. Awéwé mah kakolotnakeun téh beuki beunghar. Beunghar ku beurat awak!”

Ngobrol di warung emih kocok téh teu lila, da budak noélan baé ngajak balik. Sonona mah kacida jeung manéhna téh. Sanggeus silih béré nomer télépon jeung alamat serélék (serat éléktronik, émail téa), terus papisah. Manéhna ngadius kana taksi, ari kuring jeung budak mah kana angkot wé.

Peutingna mukaan émail. Ari muka émail ti peuting téh aya sababaraha maksud. Kahiji, ngoprék komputer teu kaganggu ku budak. Kadua, sugan wé atuh bakal leuwih cepet da ari peuting mah kapan ngaranna gé peuting euweuh deui batur nu maké. Katiluna, sugan wé mayar téléponna rada murah.

Serélék téh ngaburudul loba pisan, pangpangna mah ti milis urangsunda. Éta wé da bulan september 2003 mah nepi ka opat rébuna sabulan téh. Jeungna deui aya serélék ti panyeumpxxx@yahoo.com. Ké, ti saha nya? Sidik alamat anyar ieu mah, da teu boga babaturan alamatna siga kitu. Barang dibuka horéng ti Sigeu.

Ku kuring ngahaja di-print, dicitak sangkan tumaninah macana, komo mun bari lalangkarakan.

From : panyeumpxxx@yahoo.com

To : heuxxx@hotmail.com

Sent : 13 Okt 2003 22.43

Subject : Inget baheula.

Lang…, ilaing nyaho teu, nulis ieu émail téh uing bari bulucun. Tadi, kira-kira jam dalapan peuting, uing taranjang hareupeun eunteung satangtung. Buuk teu disisiran. Atuh beungeut gé teu dipolés ku wedak. Éstu sahinasna. Uing neuteup awak sorangan.

Lir keur maca kajujuran, unggal gurat dina awak mawa lacak tapak baheula, ti luhur tina unggal lambar buuk nepi ka tungtung kuku indung suku. Bruh bréh laku lampah ti jaman keur budak nepi ka ayeuna, lir pilem nu puter balik, aya nu gagancangan aya nu kacida launna, nepi ka témbrés kalakuan ti bubuk leutikna nepi ka nu pangbadagna. Kalan-kalan uing seuri, nyeungseurikeun kalakuan sorangan. Teuing seuri naon ngaranna, bisa jadi seuri maur.

Lebah beuteung naha jadi ngabendeléh kieu, ting berehil tapi lain sepir. Lebah pingping nu baheula luis téh ayeuna mah geus ledis, geus euweuh tapakna, nu aya nampuyakna daging nu teu puguh ujud.

Naha uing boga hak ngarasa éra pédah awak siga kieu? Naha uing kudu ngéwa ka awak sorangan pédah ramijud? Dina wujud idéntitas naon atuh ari uing?

Loba sora nu ngomong ti ditu ti dieu, pajar uing begang, pajar uing gendut. Naha nu ditempo téh bet wujudna wungkul? Naha pédah urang téh keur dikepung ku deudeuleuan dina télévisi, koran, majalah, gambar sisi jalan, dina tas, dina dompét nu ngan ukur némbongkeun awak, beungeut? Naha ngan éta anu pangsohéhna keur hiji idéntitas? Jeung deui naha pédah uing awéwé, kalan-kalan aya nu ngan ukur ngadeukeutan pédah uing awéwé, ngan ukur dijieun objék?

Meunang pan lamun uing ngabandingkeun awak jeung mangsa baheula keur meujeuhna ngora (lain, lain uing hayang ngora saumur-umur), keur jaman loba nu ngudag-ngudag boh jajaka boh duda, malah aya nu pangkatna jéndral sagala? Uing wenang milih, nu jago karaté awakna lempay ngalampanyat, atlétis, ngeusi, nu pendék béké tapi mobilna weuteuh sadua-dua, nu kakara lulus kuliah, nu boga hotél, nu boga villa di Puncak.

Teuing ku naon maranéhna ngudag-ngudag, da uing mah tara tatanya, da sigana lamun bareng indit jeung uing, maranéhna siga nu kacida bagjana, siga nu ngagandéng widadari meureun, saha nu teu nyaho ka si Non sakota kabupatén mah, si Non nu harita boga Mercy, awéwé geulis, ngora kénéh, suksés usaha.

Ningali awak dina eunteung, naha nya maké jorojoy hayang dipoto, dipoto keur bulucun. Hayang ngabandingkeun jeung awak jaman keur ngora. Hanjakal, teu boga poto jaman keur budak bari bulucun, aya gé poto keur umur tilu taun teu maké baju, asana mah karék anggeus mandi dipoto ku Bapa almarhum, éta gé bari gégéréwékan da embung mandi, dipaksa ku Mamah, ari ku Bapa kalah hayoh dioconan. Kitu dongéng Mamah, da ari uing mah tong boro inget, ningali potona gé teu béda wé jeung ningali poto séjénna jaman keur leutik.

Ieu kulit beuteung, nu kungsi luis, nu kungsi jadi paneuteup lalaki, waktu uing ngojay di Hotél tilu puluh taun kaliwat, kulit beuteung nu ieu nu kungsi mendeyang reuneuh, kulit beuteung nu ieu nu kungsi… salingkuh.

Lang, ilaing nyaho teu, waktu uing nélépon ka ilaing, supaya ilaing datang ka Hotél, basa urang rék papisah téa, naon pangna uing ngajak papanggih di Hotél, di kamar dua genep? Enya, inget kénéh da ngahaja néangan kamar nomer dua genep téh ambéh sarua jeung umur uing harita. Lanté 2 kamar nomer 6.

Ilaing keketrok kana panto, terus uluk salam, “Assalamualaikum!” Uing harita hareugeueuen, naha kudu dijawab atawa ngan ukur mukakeun panto. Uing nyaho lamun aya salam wajib dijawab, ngan asana geus lila tara ngucapkeun salam siga kitu. Harita uing ukur mukakeun panto.

Terus ilaing culang-cileung néangan korsi keur diuk, nu terusna mah ilaing diuk dina kasur. Enya, kamar hotél téh leutik. Aya éta gé korsi mah tapi harita dieusian ku tas uing, jeung sababaraha buku, buku buku carita silat Cina.

Malah harita gé uing keur ngeukeuweuk buku nu judulna Telaga Darah. Geuning ilaing nyéréngéh bari ngomong, “Kahadé buku éta mah eusina  porno.”

Uing teu némbalan harita téh. Da enya buku téh porno pas keur dibaca téh anu kituna pisan. Puguh wé rada éra, terus buku téh dialungkeun. Asana, uing terus nyicikeun cai hérang kana gelas, disodorkeun ka ilaing.

Lila ngobrol téh, méh nepi ka jam dua welas peuting. Ilaing terus amitan. Sabenerna mah ku uing téh rék diajak mondok, rék diajak saré sagebrug.

Teuing ku naon, uing gé da teu nyaho, ujug-ujug jorojoy wé aya niat kitu. Teuing pédah uing geus lila rarandaan. Dina haté uing téh rék méré kenangan ka ilaing atawa… teuing, ah, uing gé teu ngarti.

Tapi niat kitu téh teu werat diomongkeun, da ilaing hayoh wé ngajak ngobrol soal sajak jeung carita pondok nu kungsi ku uing dibacakeun waktu siaran. Ari rék maké tingkah provokatif, haté téh asa teu méréan, malah dina haté ngagerentes yén ilaing téh lalaki nu teu surti kana kahayang awéwé.

Sanggeus ilaing mulang, uing cunggelik sorangan. Maca buku jadi teu napsu. Harita uing ceurik. Henteu ari ceurik gagauran mah, ukur rambay cimata. Ceurik pédah naon, uing gé teu nyaho, ngan dina haté asa aya nu ngagerihan.

Serélék ti Sigeu mani ngagebay. Ka béh handapna eusina loba ngadadarkeun pangalaman dirina. Dina panungtungan serélékna manéhna nulis:

Uing téh ayeuna geus loba incu. Ti nu bungsu kakara borojol minggu kamari, awéwé, lucu geulis. Orok beureum kénéh, roroésan jeung ceurik. Uing gé tangtu kungsi kitu, kungsi jadi orok beureum.

Lang, sabebenerna mah anak jeung incu téh kabéh gé anak téré, jeung incu téré, da uing mah teu kungsi boga budak. Kabéh gé anak Si Jéndral almarhum, ngan pédah ku uing budakna kabéh diurus, lantaran indungna  meunang musibat waktu ngalahirkeun anu bungsu.

Geus, ah, uing geus tunduh, rék saré heula. Sono euy hayang ngobrol deui siga baheula.

Ka subuhnakeun kuring nulis émail jawaban keur Sigeu :

To : panyeumpxxx@yahoo.com

From : heuxxx@hotmail.com

Sent : 13 Okt 2003 22.43

Subject : Re:Inget baheula.

Geu, geus dikonci pantona?

Alusna mah saméméh bulucun téh dikonci heula pantona, bisi ujug ujug aya ucing jalu asup. Kapan matak barabé akibatna. Ucing jalu téa sok kumahkar. Aéh, nu kumahkar mah hayam rék ngéndog nya. Ucing jalu mah bisi ngarontok, nyakar. Kapan aya sayang beurit lin?!.

(heureuy ah…)

Mun teu salah aya nu kungsi nulis majarkeun “awak téh panjara”. Teuing panjara naon. Aya deuih nu nyebutkeun yén awak téh mesin hasrat jeung aya deuih nu nyebut diri……baé lah uing mah moal pipilueun, ah, kana palebah awak mah. Uing gé ayeuna kieu buktina, teuing boga awak téh naha goréng naha alus, nu leuwih penting mah asal séhat, kapan ceuk paribasa gé banda tatalang raga, raga tatalang nyawa.

Geu, nyaho teu (nurutan di dinya), saméméh nulis ieu serélék téh uing ngambah heula dina internét, néangan gambar awéwé nu umurna lima puluh genep taun bari.…bulucun…! Na ari burudul téh geuning loba pisan nya. Malah aya nu umurna geus dalapan puluh taun sagala. Ambuing éta sayang beurit dina kélékna…geus huisan!

Kabina-bina nya, bet aya nu daék némbongkeun awak bari bulucun dina umur anu sakitu geus cueutna. Enyaan dina internét mah sagala gé aya, abong kéna disebut dunya maya, dunya virtual, dunya kabébasan. Anu alus saalus-alusna aya, nu goréng sagoréng-goréngna gé aya.

(Hampura, Geu, nya uing geus nyipta-nyipta awak di dinya. Ah, teu jauh ti modél nu ieu lah hé hé. Aya huisan. Uing nelek-nelek gambar hiji awéwé nu geus kolot tur keur bulucun!!)

Saméméh poé kamari, uing sakapeung sok ngawawaas jaman baheula. Nu kaimpleng téh, hih, angger wé di dinya téh awéwé geulis, ngora, lincah jeung pinter. Implengan téh kakara robah poé kamari saprak panggih téa. Enya, asa ngagebeg geuning. Geus kolot nya umur téh. Urang teu panggih téh aya kana tilu puluh taunna. Lain waktu nu sakeudeung tah. Urang geus jadi aki-aki jeung nini-nini. (Geu, ari incu nyebutna naon? Nini, Ené, Éyang atawa Oma? Ah, ma enya nyebut Oma, kapan Oma mah tina basa Walanda lin?)

Uing mah bulucun téh lamun keur mandi wé. Éta gé tara nelek-nelek awak sorangan. Gebrus wé mandi, lantaran lamun ditelek-telek sok manggih nu matak kukurayeun (moal dijéntrékeun naon nu matak kukurayeun téh bisi disebut buntut Oa.)

Geus, ah, lila-lila mah bisi jadi cawokah. Sarua sono, Geu!

Si Belang téa.

Ti harita, pleng teu nampa deui serélék ti manéhna.

1972

Unggal malem Saptu, bari lalangkarakan di tempat indekos, bari ngareureuhkeun kacapé, sok mindeng ngadéngékeun radio. Sok ngahaja néangan sora penyiar awéwé. Nya manggih sora awéwé. Harita téh keur maca sajak. Sanggeus bérés macana terus ngagalantang nyaritakeun eusina éta sajak. Sajakna lolobana sajak rumaja nu idek liher dina dunya cinta.

Hiji waktu kuring ngawanikeun manéh nélépon ka penyiarna, nyaritakeun sajak nu kungsi dibacakeun ku manéhna. Nélépon téh lain waktu manéhna keur ngajomantara. Nélépon kitu wé. Atuh sakalian kuring ngawanohkeun diri bari nyebutkeun hayang panggih, hayang kenalan.

Nya ti harita kuring wawawuhan jeung manéhna. Kuring nanya, saha ngaranna nu sabenerna. Manéhna téh teu ngajawab kalawan sacéréwéléna. Atuh kuring gé teu méré ngaran nu sabenerna. Lantaran mimiti panggih téh kuring maké kaos belang, manéhna ngalandi kuring Si Belang. Teuing meureun asa kurang merenah tungtungna, lamun ngageroan téh sok nyebut Silang. Atuh kuring ngalandi manéhna Si Geulis, nu sok terus disebut Sigeu.

Geulis, enya da geulis atuh manéhna téh. Geura wé awak jangkung, ukur béda tilu sénti ti kuring gé. Ngeusi, begang henteu, montok henteu. Donto meureun babasaanana mah. Ari beuebeungeutan rada siga béntang pilem, saha nya poho deui ngaranna. Ngan ieu mah beungeut Sunda. Geulis Sunda.

Mun aya nu nyebut Silang ka kuring pasti manéhna. Kitu deui lamun aya nu nyebut Sigeu ka manéhna bisa dipastikeun kuring.

Dina ngabasakeun téh sok teu puguh sakapeung kuring, uing, di dinya, ilaing kalan-kalan ana jeung énté. Sok sanajan umur kuring leuwih ngora, manéhna teu nganggap dirina leuwih kolot tur kudu dihormat. Umur kuring 23 taun, ari manéhna geus nincak 26 taun.

Lila wawawuhan téh, sataun leuwih.

Papisah sotéh pédah kuring kudu miang ka luar Jawa, pindah dines. Nya peuting harita kuring nepungan manéhna di kamar 26 di hiji hotél téh. Keur kenang-kenangan, manéhna méré pulpén. Ceuk manéhna, “Mun nulis surat keur uing kudu maké pulpen ieu. Ieu pulpén mangsina boga ciri husus, béda ti nu séjénna. Nu nyaho cirina ngan uing. Mun teu maké pulpen ieu mah uing moal ngabales.”

Kangaranan pulpén, kakara gé sababaraha poé geus leungit. Teuing ka mana. Atuh kuring nulis surat ka manéhna maké pulpén séjén. Enyaan lebeng euweuh balesan.

2004

Kuring narima deui serélék ti manéhna. Eusina teu panjang: “Lang, uing rék jarah, rék munggah haji, du’akeun nya. Hampura bisi aya dosa, boh nu karasa boh nu teu karasa. Ari énté geus ka haji? Mun encan mah sok wé kukumpul keur ongksona ti ayeuna. Aéh, uing gé ongkosna lain meunang kukumpul, tapi paméré ti anak téré nu panggedéna.”

Kuring maca serélékna téh sababaraha balikan. Dina haté ngucap sukur jeung ngadu’akeun sangkan inyana salamet, jeung jadi hajjah anu mabrurroh.

Teuing, tah, lamun geus balik ti Mekah, naha maké tiung wungkul atawa ganti jadi maké jilbab, atawa naha bakal eureun buukna maké semir.

Serélék ti manéhna ku kuring teu dibales. Angkanan téh engké wé satutas manéhna munggah haji rék manggihan, rék didatangan, bari jeung rék aya nu ditanyakeun sabab dina serélékna nyebutkeun kungsi ngandeg, tapi dina serélék éta kénéh nyebutkeun teu boga budak.***

Ciléngkrang, Désémber 2004

HUJAN AMBAHAN

Carpon Chye Rétty Isnéndés

Panonpoé lir nu sungkan nyuaykeun indung peuting. Cahyana teu gumebyar kawas hibarna isuk-isuk nu unggal poé dilakonan. Alum. Wuyung. Malah semu-semu kingkin poé téh. Tatangkalan kawas nu tarungkul. Daun-daunna mararungkut teu matak ngirut. Héjona teu ningtrimkeun ati, tapi matak marudah jeung sumoréang.

Reup sakeudeung. Gerahna isuk-isuk leungit. Méga hideung nu ngadingding bet ngepriskeun cipanon. Hujan. Cahya pajar timbul deui, tapi hujan angger kerep. Hujan poyan. Asa keueung, nempo pajar bet siga layung. Isuk-isuk. Lamun hujan poyan atawa layung rada katutupan méga téh kuring mah sok keueung, lain deui ketir. Asa-asa rék kiamat. Komo pareng nempo kelewungna langit; asa rék bru baé nindihan jalma-jalma nu teu walakaya dina suasana nu matak ketir.

Duh Gusti, abdi ogé kiamat. Dada dulugdugdag. Napas ngahanju. Ser getih asa tinggeleser. Siak, puriding bulu punduk carengkat. Kuring rarat-rérét ka sakuriling. Gebeg. Geuning kuring téh ngagolér, tuluy maksakeun cengkat…Astagfirullahaladim. Gusti… tulang asa rék lalocotan, leuleus taya tangan pangawasa.

Panon panas tikoro garing. Berebey cipanon bijil. Maju lalaunan mapay palipis, puyar dina buuk nu kumusut. Buuk kuring. Teu karasa leungeun nyasaran buuk nyagapan sirah. Tah Beulah dieu…aduuuh. Enyut-enyutan. Peuting mah asa rék coplok buuk téh tina sirah. Gusti!

Téténjoan burem, tapi maksakeun manéh. Nelek-nelek sakuriling bari ngagolér. Teu wawuh. Kuring ogé aya dina luhur ranggon. Di mana boa? Tiwu paselang jeung sulanjana. Tiwu? Gula? Di Jawa kitu? Ah lain. Di mana atuh? Na kuring téh rék ka mana karah?

Gebeg deui. Kuring téh rék ka ondangan ka Subang. Inget kamari téh ti Garut maké erok beureum kembang-kembang. Ka luhurna blus katun warna bodas. Leungeun kuring hideng nyasaran baju. Cipanon beuki murubut waé. Lebah pinareup, taktak, jeung beuteung…rangsak. Ngarampa erok lebah pingping sigana soék. Pingping? Paingan asa nyecep ti tatadi. Pingping kuring ngaliglag. Erokna nyéngléd nepi ka puhu.

Celetit aya nu nyeri. Kuring nyagap palebah dinya. Gustiiiiiii!!!!! Kuring ngajerit sataker kebek. Les poék-mongkléng.

*

Geuning Nia mani geulis kitu. Hurung-hérang matak sérab nu ningal. Komo ningal rarayna nu moncorong cahayaan. Budak tara dangdan. Tara dilipen-lipen acan. Ari ayeuna? Meni geulis, meni manis, meni nyari, meni moncorong matak kalinglap. Enya geuning ceuk nini, lamun raray tara diropéa dina harti teu ngageulis kaleuleuwihi, cukup baé damis diwedakan, engké di mana panganténan bakal moncorong cahayaan. Ah, tahyul ceuk Si Éla mah… tapi asup logika da, Éla. Geura wé lantaran tara dangdan, nya sakalina dangdan matak kalinglap batur. Matak tong dicoo teuing tah damis, lambey, jeung kongkolak soca téh, Séla. Matak moal moncorong lamun manéh engké kawin. Tapi kétang da biwir Si Éla mah geuneuk balas sering digemol ku Si Adin ku Si Danton. Matak pantes dilipensetipan baé, nya?

Aéh, naha bet kuring jadi nalingakeun Nia? Ti mimiti didangdanan isuk-isuk nepi ka ucul-ucul kekembangan cucuk gelung jeung gelungna di jero kamar. Jam sabaraha ieu? Geus lekasan kitu hajatan téh? Itu Létda Agus—enya gedé milik Nia mah, kaluar ti SMIK (Sekolah Menengah Industri Kerajinan) di Tasik téh tuluy dicangcang ku perwira. Sataun ti harita réndéngan—nu ayeuna jadi salakina, horéng sarua aya di kamar. Tuh nyampeurkeun ka Nia sanggeus nutup jeung ngonci pantona. Nia nu éraan alangah-éléngéh baé bari tuluy tungkul.

Enya, bener sepi. Abong di lembur. Meureun hayang rinéh Létda Agus téh ari kawin di lembur mah. Jam leutik Hello Kitty nunjuk angka salapan. Paingan. Éta cihcir jeung caricangkas mani begér. Naha henteu aya kariaan kitu? Ooh, inget ayeuna mah, kapan aya pangajian peuting kamarina, kitu unggelna dina ondangan ogé. Kuring unggeuk-unggeukan.

Getih kuring milu ngagolak. Aduh, naha kuring milu nyaksian nu keur ngumbar kaasih meuntas jambatan kacinta tuluy kukucuprakan dina cai katresna? Aahh. Kuring nguliat, kabawakeun adegan nu buligir, taranjang, nyolok mata buncelik, hi..hi.. jadi inget ka Ineu. Kitu apan ceuk manéhna gé.

Tapi ieu seuneu naha milu hurung, bareng jeung peureumna Nia tuluy ngégél biwir handapna. Muringis. Ah Nia… padahal tadi katingal enjoy pisan waktu dirungrum ku salakina. Ku naon Nia téh? Nyeri atawa nimat? Nyeri nya? Maenya maké nyeri sagala? Pan cenah honeymoon, amis, kareueut, nimat. Tapi geuning Nia siga nahan rasa kitu. Sedeng Létda Agus tuluy negarkeun kudana. Lumpat tuluy, naék, naék… Hayoh sing kuat Nia…sing nepi. Tong éléh ku lalaki. Kuring nyumangetan dina haté.

Waktu Létda Agus nyorosod tina awak Nia. Katingal Nia nangis. Bet ceurik Nia mah. Létda Agus lalaunan nyium tarang Nia, tuluy … Ééh siga teu kaget teu sing. Malah siga geus pangalaman. Meureun kétang. Éta wé teu katémbong riweuh, antaré jeung tenang baé. Atawa meureun manéhna mah militér? Geus biasa dina latihan nyanghareupan sagala nu pikareuwaseun nepi ka panganténan ogé dianggap latihan perang? Duka kétang…

*

Ari ceuk Si Éla mah. “Resep, Ti. Boro-boro nyeri, resep puguh gé. Da urang mah bari nongton kituna gé.”

Na ari Si Séla, rasiah sorangan mani teu didingding kelir. Manéh mani teu percaya ka urang. “Da Siti nyantri. Alim. Jadi kuring percaya,” cenah. Ih, Si Éta lain éra ku kuring téh. “Atuda Siti mah tara barang geureuh jaba carang takol, nyarita sabedug sakali.”

Puguh sok ngarasa dosa mun Si Éla nyaritakeun pangalaman éta téh. Dosa. Teu bisa ngélingan teu bisa nyaram jeung ngomongan. Lain kitu wungkul kétang, waktu disodoran buku teu uyahan ogé, enya mimitina mah kuring téh éra jeung kumaha mah. Tapi sanggeus dipaksa, kuring jadi maca. Dina haté kuring tuluy baé nyangkaruk dosa nu beuki kandel. Dosa bet ngarasa resep jeung nimat. Nepi ka sok tuluy ka cai…

Komo waktu ngadéngé Si Éla nyaritakeun pangalaman tea. Kuring jadi resep bari degdegan. Munapék meureun kuring téh. Hayang nyaram tapi teu mampuh. Jeung kumaha atuh. Si Éla pinter pisan ngadongéngkeunana…

“Siah, Ti. Enya mimitina mah tina maca, Éla téh dibéré nginjeum ku Si Danton. Tuluy diajakan nongton pilem. Sakali, dua kali, tilu kali… nu kaopatna Éla teu kuat. Getih sur-ser naék kana sirah. Sabulu-bulu milu cengkat. Éla asa ngalayang. Waktu Si Danton nguculan bajuna, Ela mah geus sabeuleugeunjeur. Nya éta meureun langit katujuh téh, Ti. Tuluyna mah…”

*

Ela!!! Nia!!! Kuring ngajerit ngageroan maranéhna. Tapi taya sora nu kaluar, ukur angin nu ngusapan, niup ngeprisna hujan nepi kana beungeut kuring. Nyah kuring beunta. Masih kénéh di ranggon kebon tiwu.

Ti Garut téh jam 10, muru soré ka Subang, da rék ngéndong ieuh. Kitu jangji kuring ka Nia. Ari kuring kakara harita ka Subang téh. Clak tumpak kana élep ti Lédeng. Diuk dina jok pangtukangna, nu awéwéna ngan kuring sorangan, lalaki tiluan. Aya ku kayungyun para pamuda, keur kasép téh balageur deuih. Nyaritana oge lalemes. Cenah mah rék ka Patok Beusi, sarua jeung kuring. Asa boga batur. Jadi wéh tuluy ngobrol.

Duka palebah mana éta para pamuda téh ngajakan turun. Dina pikiran bakal bareng ieuh, kuring nurut. Tuluy naék angkot dua kali. Dalahar heula di warung leutik, da lapar kuring gé. Sanggeus dahar kuring bet jadi lieur, leumpang gé sosolontodan, rék labuh. Ku nu tiluan diréréyang, dicarekelan. Dibawa, tuluy dibawa. Leumpang, tuluy leumpang. Ngasruk, tuluy ngasruk. Antara inget jeung henteu kuring narah dibawa leumpang, da atuh bet jadi ka nu paroék. Keur mah eukeur wanci maju ka magrib.

Kuring kalah ka tuluy digusur. Digusur. Maranéhna kawas nu kaédanan. Awak kuring dicagapan, baju dirangsadan, buuk ge dijarenggutan, kawas nu gemes naker. Kuring ngalawan. Tapi aya ku lungsé-lungsé teuing, leungeun gé ngulapés deui-ngulapés deui.

***

“Euy, aya awewe di ranggon!”

“Mana?”

“Tuh ngagolér.”

“Hayu urang sampeurkeun!”

Kuring ngulisik. Maksakeun beunta. Hayang nyalukan tapi euweuh soraan. Haroshos. Leungeun kuring gupuy-gapay. Ménta tulung. Lalaki duaan nyampeurkeun. Nu saurang ngagolérkeun topi samakna nu baseuh deukeut kuring. Nu saurang deui ngarengkog bari neuteup kosong.

“Kang?!” aya isarat na panonna.

“Deudeuh teuing?!” ceuk nu disebut Akang bari ngaragamang.

Kuring gigideug. Hujan beuki ngerepan. Taya beurang ieu poé. Taya caang dina haté.

“Ampun, ampun….” sora kuring siga harewos.

“Cicing geulis, cicing nya, moal nanaon da…”

“Kang?!” isarah panonna deui-deui ulin.

“Alim, alim. Umii, Ya Alloh Ya Robbi….” sora kuring beuki les-lesan.

“Cicing Nyai, cicing geulis…” beungeutna beuki deukeut kana beungeut kuring. Panonna lir maung rek ngamangsa. Pel biwirna napel kana ceuli kuring.

“Bapa hayang … nga-sa-an… he..he..he…”

Nia!!!

Éla!!!

Nia nu nangis tapi imut, Éla nu mesem bari marahmay. Gugupay ti kajauhan. Nia! Mana sugema téh? Éla! Mana nimat téh? Mana? Nu gugupay beuki jauh… beuki jauh… beuki jauh. Les duanana ngaleungit. Meredong sakuriling. Hujan lir nu dibahékeun ti langit.***

Parongpong, 25 April 2004

Kembang Ngalindur

Ku Ihung

Bener, jodo mah rusiah Pangeran. Teu bisa dihayang-hayang, teu bisa dihalang-halang. Loba contona. Tuh siga si Bardin, si Kodim jeung si Ikin. Ketah, karandapan oge ku kuring sorangan.

Palebah dieu... Matak rumasa ukur aktor mah, tong loba ngalawan ka sutradara. Urang mah wayang. Nu ngusik-malik, nu nyieun jejer carita mah, pan dalang. Aya Pangeran nu ngaguratkeun jalan hirup mah.

Dua welas taun, si Bardin bobogohan jeung Maemunah. Ti masih SMP nepi ka tamat kuliah. Tapi da lain jodo! Kurang kumaha, ngukur tina waktu mah? Kolot, geus pada sapuk. Kulawarga, ngadarukung. Babaturan, nyakitu oge. Tinggal nunggu waktu-pedah maranehna hayang naramatkeun heula kuliah. Geus kitu mah rek diprungkeun. Balandongan geus moal ka mana. Ngan nyaeta tea, meureun Gurat Pangeran, lain kitu. Giclek we-teuing kasindeuhan jurig naon-si Bardin ngadon digerebeg hansip di Ciburang.

"Mialoh, dijebak aing mah!"

Ah teu kudu dipanjang-lebar, kunaha-kunahana mah, da lain rek nyaritakeun manehna. Ngan nu jelas... tah siga kitu. Halodo sataun lantis ku hujan sapoe. Kisah cinta dua welas taun elehna tibang ku sa-janari, di imah randa anak dua.

Lain deui carita si Kodim jeung si Ikin mah...

Nu sok nganganteur nganjang teh pan si Kodim-comblangna tea mun cek barudak ayeuna mah. Nu boga tugas nyatpam-an, mun si Ikin pareng keur di panyabaan. Maksudna nyatpam-an teh, nyaeta ngajagaan si Rukoyah tina panghero pamuda-pamuda nu lian. Geuning harita waktu Sindanghurip garelut jeung Sindanglaya, pan gara-gara si Kodim neunggeulan budak Sindanglaya. Pedah budakna katempo ngabobonceng si Rukoyah. Dasar nu garelo-sagala rupa teh maen jelebet wae. Tea mah wajar jalmana teu narima ge... Tuda sasat keur ngojeg, hayoh ngadon disangka ngiwat kabogoh batur.

Enya, nu ngabogohanna mah si Ikin. Si Kodim mah ukur comblangna; atuh saleuwihna nya jadi satpamna tea. Pan mun keur nganteur nganjang teh, gawe si Kodim mah ukur tukang meakkeun susuguh. Nu dipercaya keur ngalayanan ngobrol indung-bapana Rukoyah. Atawa dimana geus nepi kana mangsana, nya si Kodim nu boga tanggung jawab teh: nu kudu mere tangara, naha kaayaan, aman-da indung-bapana Rukoyah mah geus talibra sare-atawa si Ikin kudu sagancangna luncat ti kamerna Rukoyah.

(Inget ka si Ikin-nyakitu umur ge sarua, rusiah Pangeran-saha nu nyangka manehna bakal miheulaan. Ginggiapeunna mah sabab paehna, operdosis ku topi miring... Paeh buncelik bari na sungutna pinuh ku budah)

Nya singketna, penerus si Ikin teh, si Kodim sorangan. Nu kitu meureun nu disebut sahabat setia teh-nu daek neruskeun cita-cita babaturan. Satengah taun ti saprak si Ikin dikurebkeun, apan si Kodim ka bale-nyungcung jeung Rukoyah. Malah kaitung rongkah hajatna ge da nepi ka ngondang ajengan cilik sagala...

Tah, kitu cek kuring oge! Kitu jodo mah. Jorok. Absurd. Lieur. Teu bisa diukur ku kahayang manusa. Teu bisa diraba-raba. Kumaha we cintana, ketah. Apan cinta ge kitu, cek penyanyi dangdut tea mah, sanes ketok mejik. Tanpa logika, mun cek Agnes Monica mah.

Cinta kuring ge kitu baheula mah...

Nu aranna ngudag-ngudag Sarah Azhari, lain ukur tamba rahul. Bogoh kabina-bina. Gunung naon nu panggedena? Tangkuban Parahu mah ukur sakutil, dibanding cinta kuring ka manehna. Taya poe nu kaliwat keur mikiran manehna. Taya minggu nu kakantun-nu dilamun ukur kumaha langlayeuseunna ieu hirup mun teu ngadahup jeung si jungjunan. Harita nu kacipta, kajeun paeh katabrak kareta daripada teu meunangkeun cintana. Kajeun hirup digantung na tangkal kawung mun jodo kuring lain dirina.

Ukur Sarah beubeureuh manah. Cipati ati. Panglipur lara-tunggara. Sarah Azhari nu geulis kawanti-wanti. Nu imutna lir gelap saleser. Nu kempotna matak jantung asa coplok. Nu huntuna ngaderes bodas siga bentang nu baranang. Sarah, nu matak hirup kuring harita terus kakalayangan di jomantara. Sosoloyongan meulahan mega katresna. Kulayaban dina gurat-gurat duriat.

Sarah mah teu apal... Kabeh bilik kamer kuring mah raca ku aran manehna. Unggal poe kuring malingan buku adi, demi hayang nulis surat keur panutan jiwa. Tujuh poe tujuh peuting kuring mah ngalaman mati geni da hayang bisa melet anjeun tea (ngan pedah teu tamat we da loba pisan gogodana.) Enya, Sarah mah teu apal... Yeuh ari kudu dibejakeun mah; demi naon atuh kuring nepi ka kudu maling hayam pelungna, Mang Jaja? Keur anjeun geulis! Demi hayang mere ali ka anjeun! Demi hayang ngabuktikeun ieu cinta. Eh, nu geuning ali teh kalah dibalikeun deui ku anjeun. Bari anjeun banget popolotot pedah kuring ninggangan jandelana tengah peuting.

Ti harita kuring apan tuluy ngiles. Indit ka Bandung bari jeung teu boga tujuan. Niat ukur hayang ngawur-ngawur kuciwa. Meupeuskeun raheut nu ngadilen dina dada. Sataun leuwih kuring teu balik-balik ka lembur. Sataun kuring ngeueum bohakna cinta. Ah, mun mah harita kaparengkeun urang kawenehan... Apan ukur lagu-lagu nalangsa nu ku kuring dilengiskeun ka tiap-tiap kaca mobil jeung angkot. Komo basa meunang beja yen anjeun geus tunangan mah! Asana moal manggih deui rasa vodka nu pangpeuheurna. Peuheur kacida...

Ngadenge anjeun geus tunangan, dunya asa jungkir balik. Langit dengdek. Bumi inggeung. Tetempoan ukur ruhak nu ngabarak sapanjang renghap. Kiamat. Hirup teh tamat. Mun harita taya Eva nu ngagabrug, boa umur uing mah geus lekasan, digiles ambulans nu keur meumeujeuhna nyemprung-mangprung.

Eva ieu, Sarah! Nu ayeuna keur tibra sare. Tah na ramona... ali nu harita ditampik ku anjeun, ayeuna dipake ku manehna. Kanyaah kuring geus tamplok ka manehna! Manehna geus jadi hirup kuring; sagala-rupana. Geus tujuh bulan, Sarah-Eva keur ngandung buah-getih kacinta kuring.

Duh, Sarah... Naha bet deui-deui, anjeun nu ngusik hirup teh? Naha bet karek ayeuna atuh anjeun percaya kana cinta kuring teh? Sms-sms anjeun peuting ieu, nyuaykeun deui pepedut nu geus mangtaun dihandeuleum sieumkeun. Ngagulidagkeun deui ombak nu geus dipeper di dasar samudra. Tobat, Sarah... Naha bet jadi hayang panggih jeung anjeun? Naha ieu kasono bet tingkaretip deui?

Di luar, hujan masih kadenge ngecrek. Jam 11 leuwih... Dua cakcak silih udag-teuing keur pasea teuing nu disebut ocon cinta tea. Jadi hayang seuri maur, Sarah! Inget kana jalan hirup urang, bet dioconan oge ku rusiah cinta. Basa kuring keur meumeuejuhna diberung ku cinta ka anjeun, naha anjeun kalah nolak sapajodogan. Ari ayeuna, mangsa kuring geus milih jalan nu anyar, naha ujug-ujug anjeun ngirimkeun harepan nu baheula dipicangcam? Ah, manakitu ge lain jodo meureun, Rah. Lain kahayangna pangeran!

Dina enyana, mun tea mah ieu rasa ka anjeun masih nyangkaruk na tungtung jantung tapi maenya ari kudu maut kabagjaan tina rumah-tangga nu keur satengah-jalan disorang mah. Naon kasebutna mun kuring wani nyebitkeun hinis kana batin pamajikan nu geus kabukti kanyaah jeung kacintana. Nu geus ngajait diri tina sedong-sedong dunya jalanan. Nu geus meta-metakeun jalan kabagjaan. Nu geus ngabulungbungkeun jalan impian ka hareupna. Maenya, Rah?

Memeh sms-sms anjeun nyababkeun uing ayeuna guling gasahan, teu kurah-karuh, Eva teh ngalindur. Enya, dina salila sataun leuwih kuring ngambah hirup babarengan, karek peuting ieu ngawenehkeun manehna ngalindur siga kitu. Gogorowok ngageroan aran kuring bari leungeuna teu daek cicing, ruwas-rowes. "Nyi, ku naon? Hudang! Hudang!" Atuh kuring nu keur sare ge kahudangkeun. Tuluy reuwas nempo manehna kitu peta. Nya ku kuring, manehna di gebig-gebig; di geuwah-geuwah.

Bari nangkeup pageuh, Eva nyaritakeun ngimpina. Nyaritakeun kakeueungna, pedah nempo kuring kairid caah nu umpal-umpalan. Sedeng manehna sorangan teu bisa nulungan-da manehna mah sasat keur aya di luhur mumunggang. Manehna ukur bisa gogorowok. Ngageroan kuring nu lamat-lamat katempo ampul-ampulan na cai walungan.

Eva karek bisa sare deui, sanggeus dibangbalerkeun kareuwasna. Sanggeus dipepende: diusapan sirahna, ditiupan embun-embunanna. Sanggeus kuring ngaharewoskeun kabagja dumeh ngbogaan pamajikan nu sakitu nyata mikanyaahna.

Basa sms Sarah asup, apan kuring teh keur teleb neuleuman keureut pamajikan. Keureutan istri pujaning ati. Pangiuh-iuh dimana lampah keuna bayeungyang. Cai nyusu nu ngagolontor saban waktu, nu meper tuhurna nanjak-mudun kahirupan.

Teu gugur teu angin. Asa ngimpi. Asa teu wae percaya. Geuning kuring teh keur sms-an jeung Sarah. Sarah Azhari! Sarah nu kungsi diimpi-impi.

Ah, dicaritakeun kumaha eusining smsna mah, bisik kuring teu bisa nyaritakeunna; bisik oge ketah kuring salah nerjemahkeunna. Mendingan ku kuring dituliskeun we sms-smsna. Mangga ku Saderek pangnyimpulkeun. (Nu digaris-miring mah, eta balesan ti kuring.)

Ass. Maf ganggu. Ni bnr dg A Otong? Dah tdr ya?

Yap. Ni dg capa yach? Ga, lg nontn bola.

Msh ingt Sarah ga? Dh lupa ya!

Sarah mn ya? Yg spg roko itu bkn?

Sarah Azhari, A! Duh, mni smbong ayna mh. Mntang2 di kota wae?

Subhanaloh! Teu lpat ieu teh? Tong heury ah, tos wengi.

A tos hilap ya k Sarah. Ni gada kbr2 lg. Ktnya dh nikah, bnr?

Kt sp? Oh Srh dh nikh? Tos gdh sbrh batina? Wilujeng ah. Ngirng bingah!

Sp yg dh nikh? Gada cowo nya jg. A, srius nih, dh nkh blum? Ih, kasian ya Sarh...

Bknnya dl dh tunangan. Ak jg gada cewenya. Sok ditampik wae. Bnr kan?

Emang sp yg nmpik? Tuda cwo nya jg ga srius. Mlh ninggalin! Ga ngasi kbr2 lg.

Klo tdk prnh ngebls surat n nolak dipsihn ali, itu nampik bkn?

Nh ath masihanna bri mabok? Aa mh bohng ya bogoh teh? Cm mo main2.

Ah sriud jg prcma, ttp moal dipercya. Mlh bkn skit hti!

Demialoh aa bogoh k Srh?

Haha. Naha si kd sumph sagla.

Tu kan boong! Untung Srh ga prcya. Gt ya cwo mh. Sk nyebelin.

Tau ga Srh lg apa skrang. Srh mh dr td nangis trs mikirin Aa...

Tah kitu sms-an kuring jeung manehna teh. Terus sabab kajurung ku panasaran, ahirna kuring nelpon langsung ka manehna. Dina telpon sora Sarah matak ngageterkeun jajantung. Sora nu nginggeungkeun rasa 2-3 taun ka tukang. Enya, Sarah! Kuring moal kapalingan sorana-kajeun harita sorana katara eungap bangun keur nginghak. Ngan nyaeta babakuna batre hp teh lowbet. Ukur bisa nyambungkeun sababaraha kecap nu tuluy kapegat.

Lain jodo meureun, Rah. Meureun lain kahayang Pangeran. Geuning enya ge, sabenerna urang boga rasa nu sarua, tapi naha Pangeran nempatkeunna beda mangsa jeung wayah? Tapi naha ku Pangeran bet disumputkeun na rasa anjeun nu cangcaya, na rasa kuring nu putus asa?

Geus dua batang, roko maturan kuring ngalamunkeun anjeun. Nyawang-nyawang jejer carita: mun tea mah waktu bisa diputer deui ka baheula; mun tea mah kuring tacan keneh rumah-tangga, taya Eva, taya budak nu keur dikandung ku istri nu oge dipikacinta.

Jeung deui kumaha caritana, anjeun bet bisa meunangkeun nomer kuring? Lain kitu, jalan gogoda mah...

Rah...

Duh...***

Bandung, 12-02-2009